Welke risico’s zijn er bij ondergronds werken?
Bij ondergronds werken zijn de grootste risico’s zuurstoftekort, gevaarlijke gassen, instortingsgevaar en beperkte vluchtmogelijkheden bij calamiteiten. Deze gevaren maken ondergrondse werkzaamheden tot een van de meest risicovolle omgevingen binnen de infrasector. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over veiligheid bij ondergronds werken, van het herkennen van gevaren tot verplichte maatregelen en wat je moet doen als er iets misgaat.
Wat zijn de grootste gevaren bij werkzaamheden onder de grond?
De grootste gevaren bij ondergrondse werkzaamheden zijn zuurstoftekort, giftige of brandbare gassen, instorting van de omgeving, beperkte bereikbaarheid voor hulpdiensten en extreme hitte of kou. Deze gevaren zijn gevaarlijker dan bij bovengrondse werkzaamheden omdat de omgeving gesloten is en ontsnappen of ingrijpen veel moeilijker is.
Ondergrondse ruimtes zoals riolen, putten, tunnels en kelders worden in de arbowetgeving aangeduid als besloten ruimtes. Wat deze omgevingen zo gevaarlijk maakt, is de combinatie van factoren die elkaar kunnen versterken. Een lage zuurstofconcentratie vermindert het oordeelsvermogen voordat iemand het zelf doorheeft. Tegelijkertijd kunnen giftige gassen zich ophopen zonder zichtbaar of ruikbaar te zijn. Tel daarbij op dat collega’s boven de grond niet altijd direct zien dat er iets misgaat, en het wordt duidelijk waarom voorbereiding en communicatie hier letterlijk levensreddend zijn.
Daarnaast spelen fysieke gevaren een rol, zoals knelgevaar door machines, elektrische installaties in vochtige omstandigheden en de beperkte bewegingsruimte die snelle reacties bemoeilijkt.
Welke gassen vormen een gevaar bij ondergronds werken?
De meest voorkomende gevaarlijke gassen bij ondergrondse werkzaamheden zijn koolmonoxide, methaan, waterstofsulfide en kooldioxide. Koolmonoxide en waterstofsulfide zijn giftig en kunnen bij hoge concentraties binnen enkele minuten fataal zijn. Methaan is brandbaar en kan explosies veroorzaken. Kooldioxide verdringt zuurstof en leidt tot bewusteloosheid.
Gassen die je niet ziet of ruikt
Koolmonoxide is kleurloos en reukloos, wat het extra verraderlijk maakt. Iemand die wordt blootgesteld aan koolmonoxide voelt zich aanvankelijk duizelig of moe, maar verliest snel het bewustzijn zonder te weten wat er aan de hand is. Detectie met een gasdetector is daarom geen optie maar een verplichting.
Gassen die je wel kunt ruiken
Waterstofsulfide heeft een karakteristieke rotte-eierenlucht bij lage concentraties. Bij hogere concentraties verlamt het echter het reukvermogen, waardoor je de geur niet meer waarneemt terwijl het gas nog steeds aanwezig is. Dit maakt het gevaarlijker dan het lijkt. Methaan is eveneens reukloos, maar aardgas (dat methaan bevat) wordt bewust geurend gemaakt zodat lekkages opgemerkt kunnen worden.
Hoe groot is het risico op instorting bij ondergrondse werkzaamheden?
Het risico op instorting bij ondergrondse werkzaamheden is reëel en afhankelijk van bodemtype, grondwaterstand, aanwezige kabels en leidingen, en de diepte van de werkput. In zandige of losse grond is het instortingsrisico aanzienlijk hoger dan in klei of vaste grond. Zonder de juiste bescherming kan een werkput binnen seconden instorten.
In Nederland gelden specifieke normen voor het stutten en beschermen van werkputten. Boven een bepaalde diepte, doorgaans vanaf 1,5 meter, is het verplicht om de wanden te ondersteunen met damwanden, stempels of een talud. De keuze voor een methode hangt af van de bodemgesteldheid en de werkzaamheden die worden uitgevoerd.
Wat het risico vergroot, is de aanwezigheid van trillingen, bijvoorbeeld door zwaar verkeer of nabijgelegen bouwwerkzaamheden. Deze trillingen kunnen de grond destabiliseren en een instorting versnellen. Een goede risicoanalyse vóór aanvang van de werkzaamheden is dan ook een essentieel onderdeel van verantwoord ondergronds werken.
Welke veiligheidsmaatregelen zijn verplicht bij ondergronds werken?
Bij ondergrondse werkzaamheden in besloten ruimtes zijn verplichte veiligheidsmaatregelen onder meer: een risico-inventarisatie vooraf, continue gasmeting, aanwezigheid van een wacht boven de grond, geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen en een noodprocedure. Deze maatregelen vloeien voort uit de Arbowet en de bijbehorende besluiten.
Concreet betekent dit dat er altijd iemand buiten de besloten ruimte aanwezig moet zijn die alarm kan slaan en hulp kan inroepen. De persoon in de ruimte moet voorzien zijn van een gasdetector die meerdere gassen tegelijk meet, en in veel gevallen is een ademluchttoestel verplicht. Communicatie tussen de werker in de ruimte en de wacht buiten moet continu gewaarborgd zijn.
Naast persoonlijke bescherming gelden ook eisen aan de werkplek zelf. Denk aan voldoende ventilatie, goede verlichting, stabiele toegangsvoorzieningen en duidelijk gemarkeerde vluchtwegen. Werkgevers zijn verantwoordelijk voor het opstellen van een werkplan en het trainen van medewerkers in de specifieke risico’s van de locatie.
Wanneer is een vergunning nodig voor ondergrondse werkzaamheden?
Een vergunning voor ondergrondse werkzaamheden is verplicht wanneer je werkt in een besloten ruimte, wanneer er gegraven wordt nabij kabels en leidingen, of wanneer de werkzaamheden plaatsvinden in de openbare ruimte. In Nederland is voor graafwerkzaamheden ook een KLIC-melding verplicht om te achterhalen waar kabels en leidingen lopen.
De zogenaamde beslotenruimtevergunning, ook wel werkvergunning of entry permit genoemd, is een intern document dat per klus wordt opgesteld. Hierin staan de specifieke risico’s van de ruimte, de te nemen maatregelen en de verantwoordelijkheden van alle betrokkenen. Zonder deze vergunning mag niemand een besloten ruimte betreden.
Daarnaast kunnen gemeenten en provincies aanvullende vergunningen eisen voor werkzaamheden aan de openbare infrastructuur. Het is de verantwoordelijkheid van de uitvoerende partij om tijdig alle benodigde vergunningen aan te vragen en te controleren of alle meldingen zijn gedaan.
Wat moet je doen bij een incident tijdens ondergronds werken?
Bij een incident tijdens ondergrondse werkzaamheden moet je direct alarm slaan, de besloten ruimte verlaten als dat veilig mogelijk is, en 112 bellen. Ga nooit zelf een besloten ruimte in om iemand te redden zonder de juiste uitrusting en training. Dit is een van de meest gemaakte fouten die leidt tot meerdere slachtoffers.
De wacht boven de grond heeft hier een cruciale rol. Zodra er geen contact meer is met de werker in de ruimte, of zodra de gasdetector alarm slaat, moet de noodprocedure onmiddellijk in werking worden gesteld. Dit betekent: hulpdiensten alarmeren, de omgeving afzetten en wachten op gespecialiseerde hulp zoals een duikteam of de brandweer met ademlucht.
Na elk incident, ook als het goed is afgelopen, is een zorgvuldige evaluatie verplicht. Wat ging er mis? Wat kon er beter? Deze lessen moeten worden opgenomen in het veiligheidsprotocol zodat herhaling wordt voorkomen. Veiligheid bij ondergronds werken is geen eenmalige actie maar een continu proces.
Hoe GP Groot helpt bij veilig werken in de infra
Bij GP Groot nemen we veiligheid bij ondergrondse en infrastructurele werkzaamheden uiterst serieus. We investeren continu in de kennis, uitrusting en procedures die onze mensen beschermen. Als je bij ons werkt in de infra, krijg je:
- Uitgebreide veiligheidstrainingen, inclusief specifieke instructies voor besloten ruimtes
- Moderne persoonlijke beschermingsmiddelen en gecertificeerde gasdetectie-apparatuur
- Duidelijke werkprotocollen en noodprocedures voor elke opdracht
- Begeleiding van ervaren collega’s die hun kennis graag delen
- Ruimte om vragen te stellen en veiligheidsrisico’s te melden zonder drempel
We geloven dat goed en veilig werk hand in hand gaan. Wil jij werken bij een organisatie die jouw veiligheid serieus neemt en jou de kans geeft om te groeien? Bekijk onze infra vacatures en ontdek wat we je te bieden hebben. Wil je eerst meer weten over wie we zijn? Lees dan meer over GP Groot als werkgever en ontdek waarom meer dan 1500 collega’s elke dag met plezier naar hun werk gaan.